Міндет 1 (2024-2025 жж.) – “Ионосфера институты” ЖШС жерүсті қондырғыларында өлшенетін ғарыштық ауа райы параметрлерінің, сондай-ақ Жерге жақын ғарыш кеңістігінің жай-күйін талдау үшін қажетті жерсеріктерде өлшенетін Жерге жақын және планетааралық орта параметрлерінің жедел және мұрағаттық деректерінің бірыңғай қазақстандық базасын құру.

Міндет 2 (2024-2026 жж.) – Күн белсенділігінің 25 максимум цикліне жақын кезеңде қазақстандық жерүсті қондырғылары мен ғарыш кеңістігіндегі өлшеулер деректері бойынша тәждік саңылаулардан Күн желінің жоғары жылдамдықты ағындарының Жерге келуімен және Күн алауларынан және Күн талшықтарының жойылуынан тәждік массалардың шығарылуымен байланысты ғарыштық ауа райы оқиғаларына кешенді талдау жүргізу.

Міндет 3 (2026 ж.) – Ғарыштық сәуле және Күн рентген станцияларының нейтрондық мониторларының деректері бойынша спутниктердің орбиталарында радиациялық жағдайдың ұлғаюы туралы жаңартылған ескерту жүйесін әзірлеу.
Міндет 4 (2026 ж.) – Институт парақшасында жердегі қондырғыларда және ғарыш кеңістігінде өлшенетін ғарыштық ауа-райы параметрлерінің деректерін ұсынудың веб-интерфейсін жасау.

2024 жылғы 1-тапсырма бойынша: Ионосфера институтының жер үсті қондырғыларында өлшенетін ғарыштық ауа-райы параметрлерінің (ғарыштық сәулелерді өлшеу, геомагниттік өріс, күннің радио сәулеленуі, мезосфера параметрлерін оптикалық өлшеу), сондай-ақ Жерге жақын және планетааралық ортаның спутниктерде өлшенетін, Жерге жақын ғарыш кеңістігінің күйін талдау үшін қажетті параметрлерінің бірыңғай SQL базасы (ғарыштық деректер ACE, Soho, SDO обсерваториялары, GOES сериялы спутниктер).

2024 жылғы 2-міндет бойынша: Ғарыштық кеңістіктегі қазақстандық жерүсті қондырғылары мен өлшеулерінің деректері бойынша тәждік саңылаулардан Жерге жоғары жылдамдықты Күн желінің ағындарының және Күн алауынан және Күн талшықтарының жойылуынан тәждік масса шығарындыларының келуімен байланысты ғарыштық ауа райы оқиғаларының кешенді талдауы мен ерекшеліктері.

2025 жылғы 1-тапсырма бойынша: Жердегі және ғарыштық өлшеулердің мұрағаттық деректерімен, сондай-ақ ионосфера параметрлерінің деректерімен, Жерге жақын ғарыш кеңістігінің күйін талдау үшін қажетті туындылармен және қайталама деректермен толықтырылған ғарыштық ауа райы параметрлерінің бірыңғай дерекқоры.

2025 жылғы 2-міндет бойынша: Ғарыштық кеңістіктегі қазақстандық жерүсті қондырғылары мен өлшеулерінің деректері бойынша тәждік саңылаулардан Күн желінің жоғары жылдамдықты ағындарының және Күн алауынан және Күн талшықтарының жойылуынан тәждік масса шығарындыларының Жерге келуімен байланысты ғарыштық ауа райы оқиғаларының кешенді талдауы мен ерекшеліктері.

2026 жылғы 3-міндет бойынша: Күн тектес нейтрондарды анықтау негізінде алерт сигналын жасау функциясымен толықтырылған радиациялық жағдайды ұлғаюның басталуы туралы жаңартылған ескерту жүйесі.

2026 жылғы 4-міндет бойынша: Құрылған дерекқордағы барлық деректерді уақыт қатарлары, кестелер мен кескіндер түрінде көруге мүмкіндік беретін және тәуліктерді таңдау, қаралатын деректер түрі, масштабтау, қарау кезінде әртүрлі деректер түрлерін біріктіру, стильді өзгерту, деректерді мәтіндік түрде жүктеу функциялары бар веб-интерфейс.
2026 жылғы 2-міндет бойынша: Ғарыштық кеңістіктегі қазақстандық жерүсті қондырғылары мен өлшемдерінің деректері бойынша тәждік саңылаулардан Күн желінің жоғары жылдамдықты ағындарының және Күн алауынан және Күн талшықтарының жойылуынан тәждік масса шығарындыларының Жерге келуімен байланысты ғарыштық ауа райы оқиғаларының кешенді талдауы мен ерекшеліктері.

2024 жылда жеткен нәтижелер:

Шарттың күнтізбелік жоспарының күтілетін нәтижесіне сәйкес Ионосфера институтының (ғарыштық сәулелерді, геомагниттік өрісті, Күннің радио сәулеленуін, мезосфера параметрлерін оптикалық өлшеу) жердегі қондырғыларында өлшенетін ғарыштық ауа райы параметрлерінің, сондай-ақ Жерге жақын ғарыш кеңістігінің жай-күйін талдау үшін қажетті жерсеріктерде өлшенетін Жерге жақын және планетааралық орта параметрлерінің бірыңғай SQL жедел деректер базасы құрылды (ACE, SOHO, SDO, ғарыштық обсерваторияларының, GOES сериясы спутниктердің деректері). Кешенді талдау жүргізілді және Жерге тәждік саңылаулардан Күн желінің жоғары жылдамдықты ағындарының келуімен байланысты ғарыштық ауа-райы оқиғаларының ерекшеліктері және Күн алауынан және Күн талшықтарының жойылуынан тәждік масса шығарындылары анықталды, қазақстандық жер үсті қондырғылары мен ғарыш кеңістігіндегі өлшеулер деректері бойынша 2024 жылы жаңа sub-GLE оқиғасы (суб=жерүсті өсу оқиғасы) табылды және талданды 2024 жылғы 8 маусымда станциялардың әлемдік желісінің нейтрондық мониторларының мәліметтері бойынша.

2025 ж: алынған нәтижелер:
Шарттың күнтізбелік жоспарының күтілетін нәтижесіне сәйкес, Ионосфера институтында өлшенген ғарыштық ауа райы параметрлерінің және ғарыш аппараттарымен өлшенген, Жерге жақын кеңістіктің жағдайын талдау үшін қажетті ғарыштық ауа райы параметрлерінің дерекқоры мұрағаттық және туынды деректермен толықтырылды. Жерге жақын кеңістіктің жағдайын талдау үшін қажетті жердегі және ғарыштық өлшеулерден алынған мұрағаттық деректермен, сондай-ақ ионосфералық параметрлердің деректерімен, Жерге жақын кеңістіктің жағдайын талдау үшін қажетті туынды және қайталама деректермен толықтырылған ғарыштық ауа райы параметрлерінің бірыңғай дерекқоры жасалды. Кешенді талдау жүргізілді және тәждік саңылаудан жоғары жылдамдықты Күн желі ағындарының келуімен және Күн жарқылдарынан тәждік масса шығарындыларының және Күн талшықтарының жоғалуымен байланысты ғарыштық ауа райы оқиғаларының сипаттамалары анықталды, бұл 2025 жылы қазақстанның жердегі қондырғылары мен ғарыштық өлшеулерінің деректеріне негізделген. 2025 жылдың 1-10 маусымы аралығында нейтрондық мониторлардың жаһандық желісі соңғы 20 жылдағы ең үлкен Форбуш әсерін тіркеді, оған дейін тәждік саңылаудан Жерге жоғары жылдамдықты Күн желі ағынының келуімен байланысты шағын Форбуш әсері болды. 31 мамырдағы тәждік массаның шығарындысы (M8.2, 00:05 UT, N12E12) күшті геомагниттік дауыл мен күрделі, ұзаққа созылған Форбуш эффектісін тудырды. Ионосфера институтының нейтрондық монитор станциясының деректері бойынша Форбуш эффектісінің шамасы 15% құрады.

Мақала

1. Poluianov, S., Mishev, A., Kryakunova, O. Seifullina B., Nikolayevskiy N., Usoskin I. Ground-Level Enhancement of 8 June 2024 (GLE 75) Caused by Solar Energetic Particles. // Solar Physics. – 2025. – Vol. 300, – No. 113. https://doi.org/10.1007/s11207-025-02518-9

2. Shepetov A, Kryakunova O, Koichubayev R, Nikolayevskiy N, Ryabov V, Seifullina B, Tsepakina I, Zhukov V. Observation of the Large Forbush Decrease Event on 1–10 June 2025 at the Tien Shan Cosmic Ray Station. Atmosphere. 2025; 16(12):1349. https://doi.org/10.3390/atmos16121349